Προσωπικές μνήμες, παρεμβάσεις και η περίπτωση της Βενεζουέλας
Μια τυχαία συνάντηση που μένει
Σε μια τυχαία συνάντηση σε αεροπλάνο είχα την τύχη να γνωρίσω μια Ιρακινή γυναίκα. Αυτό που με εντυπωσίασε από την πρώτη στιγμή ήταν η απλότητά της, ο τρόπος που μιλούσε και σκεφτόταν, αλλά και το επίπεδο της μόρφωσής της. Γρήγορα κατάλαβα ότι επρόκειτο για μια κλασική περίπτωση επιστήμονα που η Γερμανία βρήκε την ευκαιρία να αξιοποιήσει.
Τις τελευταίες μέρες, με αφορμή τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα, τα λόγια της ήρθαν ξανά έντονα στη μνήμη μου.
Όσα δεν μάθαμε ποτέ στο σχολείο
Οι γνώσεις μου για τη Βενεζουέλα –και γενικότερα για τον κόσμο εκτός Ευρώπης– είναι περιορισμένες. Στο σχολείο, λόγω έλλειψης βιβλίων, κάναμε γεωγραφία σχεδόν αποκλειστικά για την Ευρώπη, και μάλιστα σε δύο τάξεις. Έτσι, μεγάλα κομμάτια του πλανήτη έμειναν για εμάς αόρατα, μέχρι να τα γνωρίσουμε μέσα από προσωπικές ιστορίες.
«Ό,τι κι αν αντιμετωπίζουμε, είναι δικό μας θέμα»
Η γνωριμία μας έγινε την περίοδο που το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν είχε ήδη δεχθεί την αμερικανική εισβολή. Η ίδια είχε διωχθεί από το καθεστώς και μου είπε χαρακτηριστικά:
«Αν πατήσω το πόδι μου στην πατρίδα μου, θα μου πάρουν το κεφάλι με συνοπτικές διαδικασίες. Τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα απ’ ό,τι νομίζετε. Όμως, ό,τι κι αν αντιμετωπίζουμε, είναι δικό μας θέμα. Εμείς πρέπει να απαλλαγούμε από αυτούς. Δεν πέφτει λόγος σε κανέναν άλλον».
Μια φράση που δύσκολα ξεχνιέται και που σήμερα μοιάζει τρομακτικά επίκαιρη.
Όταν οι «σωτήρες» εμφανίζονται
Θυμάμαι επίσης έναν Γερμανό παππού, στα τελευταία χρόνια της ζωής του, να λέει:
«Ό,τι κακό έρχεται στον πλανήτη, ψάξε από πίσω να βρεις την Αμερική».
Τότε μου φαινόταν υπερβολή. Σήμερα, παρακολουθώντας τις εξελίξεις από τη Μέση Ανατολή μέχρι τη Λατινική Αμερική, δεν είμαι πια τόσο βέβαιος ότι είχε άδικο.
Δεν έχει καμία σχέση με εύκολα συνθήματα του τύπου «Αμερικάνοι φονιάδες των λαών». Τα συνθήματα συχνά απλοποιούν υπερβολικά την πραγματικότητα και τελικά την αδειάζουν από νόημα. Εδώ μιλάμε για παρεμβάσεις που βαφτίζονται «δημοκρατία» και «ανθρωπισμός», ενώ πίσω τους κρύβονται γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα.
Πρότυπα που κατέρρευσαν
Έχω ζήσει και άλλες προσωπικές εμπειρίες. Άνθρωποι που στο παρελθόν είχαν ως πρότυπο τον Τσαουσέσκου, όταν αποκαλύφθηκε πλήρως τι εκπροσωπούσε, έτρεχαν να αποποιηθούν κάθε σχέση μαζί του. Το μοτίβο είναι γνώριμο: πρώτα ο θαυμασμός, μετά η σιωπή, και τέλος η απόσταση.
Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά σε διαφορετικές χώρες και εποχές.
Η Βενεζουέλα ως αφορμή
Η Βενεζουέλα δεν είναι η εξαίρεση· είναι άλλη μία περίπτωση όπου τρίτοι εμφανίζονται πρόθυμοι να «λύσουν» προβλήματα που δεν δημιούργησαν — ή που ενδεχομένως συνέβαλαν στη δημιουργία τους.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος θα βοηθήσει, αλλά με ποιους όρους, για ποιον λόγο και με ποιο δικαίωμα.
Ένας αιώνας χωρίς ειρήνη
Και τελικά μένει μια πικρή διαπίστωση: η ανθρωπότητα μοιάζει ανίκανη να περάσει ακόμη και εκατό χρόνια χωρίς πολέμους, επεμβάσεις και «σωτήρες».
Ίσως, πριν μιλήσουμε ξανά για δημοκρατία και ελευθερία, να χρειαστεί να απαντήσουμε πρώτα σε ένα απλό αλλά ενοχλητικό ερώτημα:
ποιος αποφασίζει για ποιον;
Υποβολή απάντησης